Malinisko pozostaje w jednym miejscu przez wiele lat, dlatego termin sadzenia, przygotowanie ziemi i odstępy między roślinami wpływają nie tylko na pierwszy sezon. Od nich zależą także zdrowotność krzewów, dostęp do owoców i łatwość utrzymania rzędów. Młode sadzonki zajmują niewiele miejsca, lecz po kilku sezonach tworzą gęsty pas pędów. Tę docelową wielkość trzeba uwzględnić już przy wyznaczaniu stanowiska.
Termin sadzenia malin a rodzaj sadzonki i warunki pogodowe
Maliny z odkrytym korzeniem sadzi się w okresie spoczynku, jesienią lub wczesną wiosną. Jesienny termin przypada od października do listopada, po zakończeniu wzrostu i opadnięciu liści. W chłodniejszych regionach prace kończą się wcześniej niż w miejscach z łagodną, długą jesienią. Ziemia powinna pozostawać niezamarznięta i na tyle wilgotna, aby korzenie miały dobry kontakt z podłożem. Korzystne jest pozostawienie roślinom czasu na rozpoczęcie regeneracji korzeni przed trwałym zamarznięciem gleby.
Wczesną wiosną sadzenie jest możliwe po rozmarznięciu i obeschnięciu ziemi, zanim pąki zaczną się intensywnie rozwijać. Nie ma potrzeby czekania na ciepłe dni, jeśli podłoże nadaje się już do pracy. Opóźnienie sadzenia roślin z odkrytym korzeniem zwiększa ryzyko przesuszenia, ponieważ rozwijające się liście pobierają wodę, zanim uszkodzone podczas wykopywania korzenie odzyskają sprawność.
Sadzonki w pojemnikach mają dłuższy okres sadzenia: od wiosny do jesieni, pod warunkiem że ziemia nie jest zamarznięta, zalana ani silnie przesuszona. Letnie sadzenie wymaga regularnego podlewania, a podczas upału lepiej je odłożyć. Nawet wilgotna bryła korzeniowa szybko wysycha w nagrzanej ziemi. Sam miesiąc nie przesądza więc o powodzeniu nasadzeń. W listopadzie gleba może być nadal odpowiednia, a w kwietniu już zbyt sucha.
Stanowisko malin w ogrodzie
Słoneczne miejsce sprzyja dojrzewaniu owoców i szybszemu obsychaniu liści po deszczu. Maliny tolerują lekki półcień, ale ograniczony dostęp światła może osłabiać plonowanie i wydłużać dojrzewanie. Szczególnie odczuwają to odmiany jesienne, których późniejsze owoce potrzebują dobrego nasłonecznienia pod koniec sezonu. Przy wysokim żywopłocie skrajny rząd potrafi wyraźnie słabiej owocować, mimo takiego samego podlewania i nawożenia.
Osłona od silnego wiatru zmniejsza ryzyko wyłamywania pędów i ogranicza wysychanie gleby. Nie powinna jednak zamykać maliniska w ciasnej, zacienionej przestrzeni. Między krzewami a zwartym żywopłotem lub ścianą potrzebny jest odstęp zapewniający przepływ powietrza oraz miejsce do zbioru. Gęste nasadzenie w bezwietrznym kącie dłużej pozostaje mokre po opadach, co sprzyja chorobom pędów i owoców.
Zagłębienia terenu, w których zbiera się zimne powietrze albo stoi woda po roztopach, nie nadają się na malinisko. Wiosenne przymrozki mogą tam uszkadzać młode przyrosty, a niedotlenione korzenie gorzej rosną i łatwiej chorują. Znaczenie ma też historia miejsca. Po usunięciu chorych malin nie powinno się od razu sadzić nowych krzewów w tych samych dołkach. Patogeny związane z korzeniami mogą pozostać w ziemi; samo dosypanie kompostu nie usuwa problemu.

Gleba pod maliny i przygotowanie podłoża
Maliny dobrze rosną w ziemi żyznej, próchnicznej i przepuszczalnej, która zatrzymuje wilgoć, lecz nie pozostaje nasycona wodą. Znaczna część ich korzeni znajduje się płytko, dlatego szybko reagują zarówno na przesuszenie wierzchniej warstwy, jak i na jej zalanie. Na piaszczystej glebie szczególne znaczenie mają materia organiczna, ściółka i dostęp do wody. Ciężkie podłoże wymaga przede wszystkim oceny odpływu nadmiaru wody.
Odpowiedni odczyn mieści się w zakresie pH 5,5-6,5. Przed wapnowaniem lub zakwaszaniem warto zbadać ziemię, zamiast dobierać dodatki na podstawie wyglądu roślin rosnących w pobliżu. Badanie zasobności pozwala też uniknąć nawożenia składnikami, których w podłożu jest już wystarczająco dużo. Jeżeli potrzebna jest korekta odczynu, lepiej przeprowadzić ją z wyprzedzeniem, a nie podczas zasypywania korzeni.
Przygotowanie całego pasa uprawy daje więcej niż wzbogacenie samych dołków. Z ziemi trzeba usunąć kłącza perzu, korzenie powoju i inne chwasty wieloletnie, które później trudno wydobyć spomiędzy malin. Dojrzały kompost można wymieszać z górną warstwą podłoża w ilości 3-5 litrów na metr kwadratowy, dostosowując dawkę do jego jakości i stanu gleby. Świeży obornik oraz skoncentrowany nawóz mineralny nie powinny stykać się z korzeniami. Mogą je uszkodzić.
Na glebie ciężkiej pomocny bywa szeroki zagon wyniesiony o 20-30 cm, zbudowany z przepuszczalnej ziemi wzbogaconej kompostem. Takie rozwiązanie poprawia warunki w strefie korzeni, ale nie zastępuje odpływu wody z działki. Jeśli po opadach teren pozostaje zalany, samo podniesienie rzędu może nie wystarczyć. Warstwa żwiru na dnie pojedynczego dołka również nie rozwiązuje problemu podmokłego stanowiska.
Materiał sadzeniowy i cechy odmian malin
Sadzonki z odkrytym korzeniem są wrażliwe na wysychanie podczas transportu i przechowywania. Do czasu posadzenia ich korzenie powinny pozostawać osłonięte i lekko wilgotne, bez zalegania w wodzie. Rośliny pojemnikowe zachowują bryłę ziemi, ale sam pojemnik nie świadczy jeszcze o dobrym ukorzenieniu. Bryła powinna być przerośnięta korzeniami, nie zaś rozpadać się po wyjęciu wskutek niedawnego przesadzenia rośliny do doniczki.
Zdrowe korzenie są sprężyste, bez miękkich, gnijących fragmentów i narośli. U nasady pędów nie powinno być ciemnych, zapadniętych zmian ani pęknięć połączonych z zamieraniem tkanek. Zaschnięte końcówki, silne plamistości i ślady żerowania szkodników są powodem do odrzucenia materiału. Zakup sadzonek ze sprawdzonej szkółki ogranicza ryzyko wprowadzenia chorób, choć nie zwalnia z obejrzenia roślin.
Odrosty korzeniowe z własnego ogrodu mogą posłużyć do powiększenia maliniska, jeśli pochodzą ze zdrowych, dobrze plonujących krzewów. Przenoszą jednak także infekcje roślin matecznych, w tym choroby wirusowe, których objawy nie zawsze są wyraźne. Słabo rosnącego, zamierającego rzędu nie warto w ten sposób rozmnażać. Nowe miejsce nie uzdrowi chorej sadzonki.
Maliny letnie owocują na pędach dwuletnich, natomiast odmiany nazywane jesiennymi mogą plonować na pędach tegorocznych. W ogrodzie te drugie często prowadzi się na jeden zbiór, usuwając po sezonie wszystkie pędy. Termin owocowania wpływa więc na późniejsze cięcie, a siła wzrostu i sztywność pędów na potrzebę stosowania podpór. Silnie rosnąca odmiana wymaga też więcej miejsca, niezależnie od terminu zbioru.

Rozstawa krzewów i układ rzędów malin
W ogrodowej uprawie rzędowej punktem wyjścia jest 40-60 cm między sadzonkami oraz 1,5-2 m między osiami rzędów. Dla odmian silnie rosnących można zwiększyć odstęp w rzędzie do 60-80 cm. Odległość między rzędami musi uwzględniać nie tylko pędy, ale również przejście po ich rozrośnięciu. Wąska ścieżka widoczna po posadzeniu potrafi zniknąć już po dwóch sezonach.
Docelowy pas malin można utrzymywać w szerokości 30-50 cm, usuwając odrosty wyrastające poza jego granicami. Przy takim prowadzeniu łatwiej zachować przewiewność i sięgać po owoce z obu stron. Szerszy pas nie musi oznaczać większego użytecznego plonu: owoce w środku są trudniej dostępne, a zacienione pędy słabiej owocują. W małym ogrodzie jeden dostępny z dwóch stron rząd bywa praktyczniejszy niż dwa ciasno ustawione.
Podpory najlepiej rozplanować razem z nasadzeniem. Słupki na końcach rzędów i druty prowadzone na wysokościach dostosowanych do odmiany pozwalają utrzymać pędy nad ziemią. Przy wysokich malinach stosuje się dwa poziomy drutów, chociażby na wysokości 80 i 150 cm. Trzeba pozostawić miejsce na mocowania, napinanie drutu i swobodne przejście, a nie dosuwać skrajnych sadzonek do samego ogrodzenia.
Nadmierne zagęszczenie ogranicza światło, utrudnia zbiór i przedłuża wilgotność wewnątrz rzędu. Rozstawę należy więc połączyć z późniejszym przerzedzaniem pędów, bo same początkowe odstępy nie utrzymają porządku. Maliny rozchodzą się przez odrosty korzeniowe także na rabaty i trawnik. Granicę uprawy można kontrolować przez regularne usuwanie odrostów albo zastosowanie bariery korzeniowej sięgającej 40-50 cm w głąb ziemi, z kontrolą jej krawędzi i połączeń.
Głębokość sadzenia i ułożenie korzeni
Dołek lub bruzda powinny pomieścić korzenie swobodnie rozłożone na boki i w dół. Nie ma jednej właściwej szerokości dla wszystkich sadzonek. Zawijanie długich korzeni do góry po to, by zmieściły się w zbyt małym otworze, pogarsza ich ułożenie i utrudnia dobry kontakt z ziemią. Uszkodzone końce można przyciąć do zdrowej tkanki, lecz zdrowych korzeni nie należy mocno skracać bez potrzeby.
Rośliny pojemnikowe sadzi się na głębokości odpowiadającej poziomowi, na którym rosły w doniczce. Przy odkrytym korzeniu dopuszczalne jest osadzenie 2-3 cm głębiej niż w szkółce, zwłaszcza na lekkiej glebie. Na podłożu cięższym bezpieczniej trzymać się wcześniejszego poziomu. Głębokie zakopanie nasady nie wzmacnia krzewu; może ograniczyć dostęp powietrza i utrudnić wyrastanie nowych pędów.
Odkrytych korzeni nie pozostawia się na słońcu ani wietrze podczas przygotowywania całego rzędu. Sadzonki czekające na posadzenie powinny mieć je osłonięte. Bryłę rośliny pojemnikowej trzeba wcześniej nawodnić, tak aby wilgotne było również jej wnętrze. Sucha bryła torfowa potrafi pozostać sucha nawet wtedy, gdy ziemia wokół niej została już podlana.
Ziemia powinna dokładnie wypełnić przestrzenie między korzeniami. Delikatne dociśnięcie i obfite podlanie pomagają usunąć większe pustki powietrzne, bez silnego ubijania podłoża. Po osiadaniu gleby trzeba sprawdzić, czy korzenie nie zostały odsłonięte. Woda nie powinna natomiast pozostawać przez długi czas w zagłębieniu przy nasadzie rośliny.
Pielęgnacja malin w okresie przyjmowania się sadzonek
Przez pierwsze tygodnie najważniejsza jest równomierna wilgotność strefy korzeniowej. Podlewanie powinno zwilżać podłoże na głębokość korzeni, a nie tylko jego powierzchnię. Małe dawki podawane codziennie mogą pozostawiać wilgotną skorupkę nad suchą ziemią. Częstotliwość zależy od opadów, temperatury i rodzaju gleby; po sadzeniu wiosennym oraz letnim kontrola wilgotności jest szczególnie istotna. Zwiędnięte liście przy mokrej ziemi nie są sygnałem do dolania kolejnej porcji wody.
Ściółka ogranicza parowanie i kiełkowanie chwastów. Można wykorzystać słomę, przekompostowaną korę lub rozdrobnione, częściowo rozłożone zrębki, rozkładając warstwę 5-8 cm. Bezpośrednio przy nasadach pędów lepiej pozostawić wolną przestrzeń, aby wilgotny materiał nie przylegał do nich stale. Na ciężkiej glebie ściółkowanie wymaga wcześniejszego upewnienia się, że podłoże nie zatrzymuje nadmiaru wody.
Pierwsze cięcie zależy od postaci sadzonki. Tradycyjne sadzonki z odkrytym korzeniem i długim pędem skraca się po posadzeniu do 20-30 cm nad ziemią, ograniczając obciążenie osłabionego systemu korzeniowego. Młodych roślin pojemnikowych z krótkimi, zielonymi przyrostami nie traktuje się automatycznie w ten sam sposób. Innego postępowania wymagają również sadzonki z długimi pędami przygotowanymi do owocowania. To zabieg związany z przyjmowaniem się roślin, odrębny od późniejszego corocznego cięcia odmian letnich i jesiennych.
Przed zimą świeże nasadzenia można zabezpieczyć ściółką, zwłaszcza w miejscach narażonych na silny mróz bez pokrywy śnieżnej. Osłonę zakłada się po ochłodzeniu podłoża, bez szczelnego okrywania pędów folią. Z nawożeniem mineralnym lepiej nie przyspieszać: pierwszeństwo ma ukorzenienie, a dawki powinny wynikać z zasobności gleby i zastosowanych wcześniej dodatków. Nowe przyrosty świadczą o rozpoczęciu wzrostu, ale nie oznaczają jeszcze, że sadzonka poradzi sobie bez kontroli wilgotności podczas suszy.



